Transformacja polskiej motoryzacji a odporność państwa

Podsumowanie

Transformacja polskiej motoryzacji to coś więcej niż wyzwanie klimatyczne i gospodarcze. To także szansa na wzmocnienie bezpieczeństwa Polski. Rozwijane dziś technologie, kompetencje i łańcuchy dostaw mogą jutro wspierać odporność energetyczną i nowoczesną obronność.

Polska motoryzacja może stać się ważnym zapleczem technologicznym dla bezpieczeństwa państwa. Kompetencje w bateriach, energoelektronice, oprogramowaniu i produkcji seryjnej mogą wspierać rozwój dronów, mobilnych źródeł energii i logistyki specjalistycznej.

Kluczowe rekomendacje

W 2026 r. Polska przeznaczy na obronność ponad 200 mld zł. Wydatki te powinny zapewniać nie tylko dostawy sprzętu, lecz także rozwój technologii, przedsiębiorstw i kompetencji, które pozostaną w Polsce na lata. W tym celu warto:

Duży przemysł, który musi znaleźć nowe miejsce

Motoryzacja to jeden z filarów polskiego przemysłu. Odpowiada za około 1,4% wartości dodanej brutto i 8,5% eksportu. W 2025 r. w Polsce wyprodukowano 291,9 tys. samochodów osobowych, o 7,4% mniej niż rok wcześniej; pojazdy wyłącznie spalinowe stanowiły już mniej niż połowę produkcji. Większość firm produkuje części dla zagranicznych koncernów, a 92% wartości dodanej trafia do odbiorców za granicą. Ten model przyniósł Polsce wzrost, ale ma słaby punkt: o przyszłości wielu zakładów decydują centrale poza Polską.

Przyszłość polskiej motoryzacji nie musi zależeć wyłącznie od decyzji zagranicznych koncernów. Polska może wykorzystać istniejące fabryki i kompetencje do budowy własnego potencjału technologicznego, przemysłowego i bezpieczeństwa.

Około 20% potencjału produkcyjnego polskiej motoryzacji pozostaje niewykorzystane.

To zasób, który Polska może wykorzystać, albo stracić. Za tą liczbą stoją fabryki, maszyny, pracownicy, dostawcy i doświadczenie w produkcji seryjnej. Nie tworzą one jeszcze gotowego zaplecza obronnego. Potrzebne są nowe projekty, inwestycje, bezpieczni dostawcy, certyfikacja i przewidywalne zamówienia.

Szczególnego znaczenia nabiera projekt ElectroMobility Poland: planowany w Jaworznie hub produkcyjno-rozwojowy oraz współpraca z tajwańskim Foxconnem, w którą zaangażowana ma być jego spółka Foxtron Vehicle Technologies. Planowana inwestycja ma łączyć montaż pakietów baterii i napędów elektrycznych z działalnością centrum B+R, rozwijającego oprogramowanie, analitykę danych i cyfrowe rozwiązania mobilności. Na projekt zabezpieczono 4,5 mld zł z KPO, a uruchomienie produkcji samochodów planowano na 2029 r.

Dla bezpieczeństwa Polski istotne będzie to, jakie kompetencje inwestycja rozwinie w kraju: czy włączy polskich dostawców, wzmocni zaplecze inżynieryjne i zapewni udział w rozwijaniu technologii oraz kontrolę nad danymi. To od tych warunków zależy, jaka część wiedzy i wartości wytworzonych w ramach projektu pozostanie w Polsce.

Rosnący sektor obronny otwiera przestrzeń dla dual use

Budżet obronny Polski na 2026 r. przekracza 200 mld zł (200,1 mld zł), czyli 4,81% PKB. Sama skala wydatków nie przesądza jednak o wzroście krajowych zdolności. Znaczenie ma to, jaka część zamówień rozwija firmy, kompetencje i serwis w Polsce. Po dostosowaniu do wymogów wojskowych, motoryzacja może wnieść do tego ekosystemu baterie, energoelektronikę, systemy zarządzania energią, oprogramowanie i zdolność szybkiego zwiększania produkcji.

Szansą finansową jest Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności (FBiO), zasilany środkami KPO. W zapowiedzi uruchomienia funduszu ponad 11 mld zł wskazano dla polskich przedsiębiorstw na rozwój produkcji dual-use i cybermodernizację. Pierwotny podział funduszu przewidywał ok. 15,7 mld zł pożyczek obsługiwanych przez BGK oraz ok. 6,7 mld zł instrumentu kapitałowego realizowanego bezpośrednio przez spółkę Chrobry. Po rewizji KPO w czerwcu 2026 r. łączny budżet FBiO zwiększono do 23,016 mld zł. Instrument kapitałowy będzie miał największe znaczenie dla budowy krajowych kompetencji, rozwijania technologii i zwiększania produkcji.

Dla firm z sektora motoryzacyjnego otwiera się zatem możliwość udziału w projektach związanych z bateriami, elektroniką, oprogramowaniem, infrastrukturą produkcyjną i badaniami. Warunkiem jest, aby odpowiadały one na zdefiniowane potrzeby bezpieczeństwa.

Europejskie firmy już łączą kompetencje cywilne i obronne

Europejscy producenci pokazują, że granica między przemysłem cywilnym i obronnym staje się bardziej przepuszczalna. Przykłady są na różnych etapach: od konkretnych prac i kontraktów po rozmowy o wykorzystaniu zakładów. Wspólny wniosek dla Polski jest praktyczny: istniejące fabryki i kompetencje mogą znaleźć nowe zastosowania, ale dopiero partnerstwa, wymagania odbiorców i sprawdzian produkcyjny zamieniają potencjał w realną zdolność.

Wspólne są technologie i know-how

Elektromobilność rozwija cały zestaw przydatnych technologii: baterie, układy zarządzania energią, energoelektronikę, napędy, chłodzenie, czujniki i oprogramowanie. Te same grupy technologii zasilają drony, łączność, sensory i systemy dowodzenia. Pomagają też utrzymać infrastrukturę krytyczną podczas awarii.

Samochód, dron i pojazd wojskowy potrzebują innych podzespołów. Wspólne są materiały, wiedza inżynierska, oprogramowanie, testy i zdolność do produkcji na dużą skalę.

Ogniwa używane w małych dronach różnią się od baterii samochodowych. Inne są też silniki, chłodzenie i sterowanie. Wspólne pozostają jednak surowce, część dostawców, metody testowania oraz kompetencje potrzebne do projektowania i produkcji.

Lekcja z Ukrainy: liczą się szybkość i dostęp do części

Wojna w Ukrainie pokazuje, jak ważne są drony, szybkie poprawianie konstrukcji i rozproszone źródła energii. Pokazuje też ryzyko zależności od importowanych silników, kamer, elektroniki i baterii. Polska musi wiedzieć, które części są krytyczne, i przygotować alternatywnych dostawców, zanim pojawią się zakłócenia.

Dlatego potrzebne są wspólne testy firm cywilnych, wojska, służb i operatorów infrastruktury. Kontrakty demonstracyjne powinny sprawdzać konkretne rozwiązania — na przykład mobilne zasilanie, autonomiczną logistykę i zarządzanie energią — a najlepszym projektom otwierać drogę do seryjnej produkcji.

Wybrane huby ładowania mogą działać także podczas kryzysu

Sama ładowarka i magazyn energii nie wystarczą, by zasilać służby lub obiekty krytyczne podczas awarii. Taka funkcja musi być zaplanowana od początku. Trzeba określić, kto ma pierwszeństwo, jak długo system ma działać oraz skąd będzie czerpał energię.

Nie każda stacja ładowania musi pełnić funkcję kryzysową. Rząd powinien wybrać ograniczoną liczbę lokalizacji ważnych dla transportu, flot ratunkowych i infrastruktury krytycznej. Projekty, które zapewniają realną odporność, powinny otrzymać dodatkowe wsparcie oraz szybsze przyłączenia i pozwolenia.

Zależność zaczyna się przed fabryką

Chiny kontrolują najważniejsze etapy wielu łańcuchów dostaw. W 2025 r. odpowiadały za około 85% światowej produkcji materiałów katodowych i ponad 90% materiałów anodowych do baterii. Rok wcześniej wytwarzały 91% rafinowanych pierwiastków ziem rzadkich używanych w magnesach oraz 94% spiekanych magnesów trwałych. Te same materiały są potrzebne w transporcie, energetyce, elektronice i obronności.

Europejski montaż nie daje bezpieczeństwa, jeśli materiały, kod, dane i aktualizacje pozostają pod kontrolą spoza Europy.

Przy publicznym wsparciu trzeba stawiać cztery proste pytania. Czy technologię można audytować i serwisować w Europie? Kto kontroluje dane i aktualizacje? Czy istnieją alternatywni dostawcy? Czy produkcja może trwać podczas zakłóceń?

Kluczowe surowce: mniej zależności, więcej kontroli

Polska i UE nadal będą importować surowce i komponenty. Odporność oznacza dostawy z kilku zaufanych źródeł, rozwój europejskiego przetwarzania i recyklingu, oszczędne wykorzystanie materiałów oraz zapasy dla najważniejszych zastosowań.

Recykling ma sens tylko wtedy, gdy odzyskane materiały wracają do europejskiej produkcji. Dziś czarna masa (mieszanka materiałów z rozdrobnionych baterii, z której odzyskuje się surowce) często opuszcza Europę i jest rafinowana gdzie indziej. Wsparcie powinno trafiać do projektów, które mają dostęp do wsadu, odzyskują materiały jakości bateryjnej, mają europejskiego odbiorcę i mogą zwiększyć skalę. Publiczne pieniądze powinny też wiązać się z audytem technologii, bezpiecznymi aktualizacjami, europejskim serwisem i pełną identyfikowalnością materiałów.